درباره زبان های رمزی ایران چه می دانید؟

بسیاری از عامه مردم فقط زبان زرگری را به عنوان زبان رمزی می شناسند؛ در حالی که این گونه زبان ها به بخش های مختلفی تقسیم می شوند و هر طبقه از جامعه با توجه به قومی که در آن زندگی نموده، از زبان رمزی خود بهره برده است.

درباره زبان های رمزی ایران چه می دانید؟

به گزارش خبرنگاران، زبان رمزی زبانی ساختگی است که دو یا چند نفر یا یک گروه از مردم در بین خود قرار می دهند تا زمانی که بخواهند معنا و راز سخنان شان برای دیگران پنهان بماند، با آن گفت وگو نمایند.

زبان های رمزی به صورت های مختلف در بین مردم بسیاری از جامعه های جهان رواج دارند. مردم به دلایل مختلفی مثل معین کردن هویت گروهی و تحکیم همبستگی، پنهان کردن راز و رمزهای شخصی، گروهی و احتمالا دغلکاری هایشان از دیگران، بستن راه تفتیش، تعقیب بیگانگان و در نهایت برای تفریح و سرگرمی به کار می برند.

علی بلوکباشی در کتاب در فرهنگ خود زیستن و به فرهنگ های دیگر نگریستن درباره زبان های رمزی در ایران نوشته است: اساس زبان های ساختگی که در برابر زبان های طبیعی به کار می روند، بر زبان گفتاری مردم گذاشته گردیده است. این زبان ها را صورت شکسته زبانی، شکل غلط ادا گردیده زبان طبیعی و برخی از آنها را زبان ترکیبی، زبان پیوندی یا زبان آمیخته دانسته اند.

زبان های رمزی ساختگی در بین مردمِ برخی از گروه های قومی، اجتماعی و صنف های گوناگون شغلی ایران به کار می رفته است. معمولا این زبان ها، صورت نوشتاری نداشته اند. در قدیم این زبان ها را لوترا می خواندند.

کهن ترین سند کتبی که از رواج و کاربرد زبان ساختگی و رمزی با اصطلاح لوترا در میان گروهی از مردم ایران خبر می دهد مربوط به کتاب حدودالعالم نوشته ای از سال 372 هجری قمری یعنی بیش از یک هزار سال پیش است. همچنین قدیم ترین تعریف از واژه لوترا را میرجمال الدین حسین انجوی شیرازی در فرهنگ جهانگیری در 1017 هجری قمری داده است. بنا بر این تعریف، لوترا زبانی است که دو کس در میان هم قرار می دهند که وقتی با هم صحبت می نمایند، دیگران آن را نفهمند.

زبان های لوترایی را از نظر کاربرد در میان گروه های قومی، اجتماعی و شغلی می توان در چهار گروه طبقه بندی کرد. ویژه قومی مانند لوترهای کولیان و یهودیان، لوترهای ویژه فرقه های دینی- مذهبی، مانند لوترهای درویشان، لوترهای ویژه گروه های حرفه ای مانند لوترهای دزدان، راهزنان و گدایان، مطربی در تهران، آسیابانی در دزفول و شوشتر و در نهایت لوترهای همگانی رایج مانند لوترهای زرگری، مرغی و گنجشکی که در میان عامه مردم که معمولا در لایه های میانی جامعه و توده مردم به ویژه زنان به کار می روند.

همه این لوترها از نظر ساختمان دستوری عمدتا تابع ساختمان و قواعد نحوی زبان ها و گویش های معمول در جامعه هایی هستند که در آن ها به کار می روند و از نظر ساختمان واژگان و قواعد آوایی با زبان گویش رایج مردم جامعه فرق دارند به همین دلیل ساختمان لوترها را می توان در سه رده خاص تقسیم کرد. لوترهایی که زبان ترکیبی، پیوندی یا آمیخته دارند و واژگان آنها از آمیزه دو یا چند زبان یا گویش ایرانی و غیر ایرانی ساخته گردیده است. لوتر کولی ها، درویشان و یهودیان از جمله لوترهای این گروه هستند. لوترهایی که بر اساس دگرگونی در برخی از اجزا یا در معنای واژه های زبان ها و گویش های ایرانی یا با به کار بردن واژه هایی خاص ساخته گردیده اند مانند لوتر مطربی، آسیابانی و جز آن. لوترهای سوم بر مبنای زبان یا گویش مردم هر ناحیه طبق قاعده و اصلی کلی و با قرار دادن و تکرار یک آوا یا دو آوای مختلف در هر واژه معمول در زبان و گویش گفتاری ساخته می شوند. زبان های زرگری، گنجشکی و مرغی در میان برخی گروه های مردم، به ویژه تهرانی ها از جمله این دسته هستند.

کولیان در سراسر ایران پراکنده و در هر جا با نام خاصی شناخته گردیده اند و به جز زبان محلی مردم، زبان رمزی خاصی هم دارند که در بین خود با آن حرف می زنند.

درویشان دوره گرد دریوزه گر زبان رمزی ویژه ای داشتند که در مواقع لازم با آن زبان در بین خود صحبت می کردند. این زبان لوتراپی از چند سده پیش در بین گروه درویشان دوره گرد ایران رواج داشته است. واژه ها و اصطلاحی ازاین لوترها در رساله ای از سده دهم هجری بازمانده است.

یارشاطر زبان لوترایی یهودیان ایران را، مانند زبان یدی (زبان کلیمیان آلمان، لهستان و روسیه) زبان پیوندی و آمیخته توصیف نموده است.

لوتر مطربی نیز زبان رمزی مخصوص دسته های بازیگران و نوازندگان غالبا کلیمی نمایش های رو حوضی در تهران بوده است.

آسیابانان دزفول و شوتر لوتر آسیابانی را به زبان محلی زبان چپی می نامیدند. تا چند دهه پیش که آسیاب های کهن و سنتی دزفول و شوشتر برپا بود، در میان آنها به کار می رفت.

از گونه های بسیار رایج و معروف زبان های رمزی ساختگی در بین مردم ایران، زبان زرگری است. پیشینه این لوتر به سده دهم هجری یعنی دوره صفوی می رسد. در آن زمان، زبان زرگری آنقدر مشهور بوده است که زبان های ساختگی دیگر را به طور عام با زبان زرگری می شناختند.

برای نامگذاری زبان زرگری، نظرهای مختلفی وجود دارد. به اعتقاد برخی زبان زرگری مثل کار زرگر است که خوبی یا زشتی کار او و نیرنگ و فریبی که در کار و دست ساخته اش به کار می برد برای کسی جز آشنا با حرفه زرگری آشکار نیم گردد. درگیری دروغی دو یا چند نفر با یکدیگر نیز که معمولا درگیری لفظی و برای گمراه کردن دیگران است به زرگرها نسبت می دهند و اصطلاحا جنگ زرگری که کنایه از جنگ ساختگی است، می گویند.

البته زبانی با عنوان سلیری در مازندران نیز وجود دارد که به زبان رمزی معروف است و مثل زبان زرگری یکی از زبان های قراردادی و رمزی با ریشه زبان مازنی و ویژه صاحبان مشاغلی مانند نمدمالی است. این زبان در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

اینکه نخستین افرادی که به اندیشه اختراع زبان ساختگی رمزی افتادند، چه کسانی بودند یا چنین پدیده فرهنگی دقیقا در چه زمان و در چه شرایط اجتماعی-فرهنگی و چگونه پدید آمد و رشد پیدا کرد، احتیاج به آنالیز بیشتری دارد.

منبع: isna.ir

به "درباره زبان های رمزی ایران چه می دانید؟" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با درباره زبان های رمزی ایران چه می دانید؟

نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید