سازمان ملل به سرانجام سلطه 500 ساله نقشه مرکاتور و نمایش میزان واقعی قاره ها رای داد
به گزارش سیلور 7، سازمان ملل متحد با تصویب قطعنامه ای تاریخی، تصمیم به بازنشستگی نقشه سنتی مرکاتور و نمایش مقدار واقعی آفریقا در نقشه دنیا گرفت. این تصمیم با حمایت 164 کشور دنیا همراه شد تا تصویر بصری اطلس ها با واقعیت جغرافیایی همگام گردد.
مقدار واقعی آفریقا در نقشه دنیا با استانداردهای مدرن نقشه برداری، به ویژه طرح سال 2018 موسوم به زمین برابر (Equal Earth)، بسیار دقیق تر از مدل های چند قرن اخیر بازنمایی می گردد. این مصوبه که با پیشنهاد کشور توگو و به نمایندگی از اتحادیه آفریقا ارائه شد، بر این حقیقت تاکید دارد که خطاهای دیرینه نقشه کشی، دیدگاه عمومی انسان ها را نسبت به وسعت سرزمین های نیمکره جنوبی دچار انحراف نموده است. مصوبات مجمع عمومی ضمانت اجرای اجباری ندارند، اما زمینه را برای تحولی اساسی در کتاب های درسی، نرم افزارهای مدرن ناوبری و بسترهای دیجیتال فراهم می نمایند.
خطای محاسباتی مرکاتور؛ ابزاری برای دریانوردی که به اشتباه اطلس عمومی شد
گراردوس مرکاتور (Gerardus Mercator)، نقشه نگار مشهور فلاندری در سال 1569 میلادی روشی برای ترسیم کره زمین روی کاغذ طراحی کرد تا به ناخداها امکان دهد با رسم خطوط مستقیم روی نقشه، مسیر حرکت کشتی ها را بدون تغییر زاویه قطب نما بیابند. این دستاورد برای ناوبری دریایی قرن شانزدهم ابزاری بسیار کارآمد بود، اما ویژگی ریاضی ذاتی آن موجب می گردد هر چه از خط استوا به سمت قطب ها حرکت کنیم، مساحت خشکی ها به شکل اغراق آمیزی بزرگ تر از ابعاد واقعی ثبت گردد.
همین خطای فنی سبب شده قاره آفریقا که دقیقا روی کمربند استوایی قرار گرفته است، در نقشه های رایج بسیار کوچک به نظر برسد. در نقشه مرکاتور وسعت آفریقا تقریباً هم مقدار جزیره گرینلند دیده می گردد، در حالی که در دنیای واقعی، مساحت این قاره بیش از 14 برابر گرینلند است. سرزمین آفریقا آن قدر پهناور است که می توان کل کشورهای ایالات متحده، چین، هند، ژاپن، مکزیک و بخش وسیعی از قاره اروپا را در مرزهای آن جای داد و باز هم فضای خالی اضافه باقی بماند.
ابعاد ژئوپلیتیک تصویر زمین؛ فراتر از یک خطای هندسی ساده
تصویر فکری ما از دنیا، تفکر سیاسی و مالی ما را جهت می دهد و مقدار واقعی آفریقا در اطلس های جغرافیایی دهه ها قربانی سوگیری های ناخودآگاه شده است. جغرافی دانان و تاریخ نگاران به این پدیده استعمار کارتوگرافیک می گویند؛ وضعیتی که در آن کوچک نشان دادن منطقه ها استوایی و نیمکره جنوبی، باور به کم اهمیت بودن این منطقه ها در معادلات بین المللی را در فکر افکار عمومی جا انداخته است.
آرنو پترز (Arno Peters)، مورخ آلمانی در سال 1973 با ارائه نقشه ای مشهور به گال پترز (Gall-Peters) سعی کرد این خطای ترسیمی را زیر سوال ببرد و ابعاد واقعی کشورها را نشان دهد. هرچند نقشه پترز خشکی ها را کشیده و ناموزون نشان می داد، اما بحث بر سر لزوم نمایش واقع بینانه مقیاس ها را زنده نگه داشت تا اینکه کارتوگراف های بین المللی طرح مدرن زمین برابر را با حفظ تناسب بصری و دقت مقیاس ها طراحی کردند.
روند جایگزینی در سیستم های آموزشی و فناوری های آینده
تغییر اطلس های دنیای نیازمند هماهنگی میان نهادهای علمی، آموزشی و شرکت های بزرگ فناوری است. دولت توگو برای ابتدای سال آینده میلادی نشستی بین المللی با حضور یونسکو، اتحادیه آفریقا و شرکت هایی مانند گوگل مپس (Google Maps) برنامه ریزی نموده تا برنامه اجرایی ادغام سیستم نو مقیاس ها در سامانه های دیجیتال و مدارس تدوین گردد.
فرانسه نیز اعلام نموده است که به زودی به جای الگوی کهنه مرکاتور، از سیستم تصویر اکرت 4 (Eckert IV) استفاده خواهد نمود که شباهت فراوانی به طرح مصوب سازمان ملل دارد. اصلاح دید بصری نسل های آینده نسبت به نقشه زمین، گامی موثر در جهت بازگرداندن سهم واقعی جمعیت، منابع و جایگاه مالی سرزمین های جنوبی در آگاهی جمعی است.
چرا انتقال یک کره سه بعدی روی کاغذ دوبعدی غیرممکن است؟
کارل فریدریش گاوس (Carl Friedrich Gauss)، ریاضیدان برجسته آلمانی در قضیه ای مشهور با نام تئورما اگرگیوم (Theorema Egregium) با زبان ریاضی اثبات کرد که باز کردن سطح یک کره سه بعدی روی صفحه ای تخت، بدون تحریف فاصله، زاویه یا مساحت، ناممکن است. برای درک ساده تر این موضوع، فرض کنید می خواهید پوست یک پرتقال کامل را بدون پاره شدن یا کش آمدن روی میز کاملاً صاف کنید؛ پوست پرتقال یا ترک می خورد یا باید آن را کشید تا صاف بایستد.
نقشه نگاران در طول تاریخ همیشه ناچار بوده اند میان حفظ زاویه (برای جهت یابی)، حفظ مساحت (برای مقایسه ابعاد) و حفظ شکل کشورها یکی را فدای دیگری نمایند. نقشه مرکاتور زاویه ها را دقیق نگه داشت تا کشتی ها گم نشوند، اما تناسب مساحت ها را قربانی کرد. در مقابل، الگوی نو زمین برابر با محاسبات پیشرفته کوشش نموده انحراف مساحت را به صفر نزدیک کند تا هیچ قاره ای ناعادلانه کوچک یا بزرگ دیده نگردد.
بازتاب اعوجاج نقشه ها در فرهنگ عامه و رسانه ها
بحث درباره خطای مقیاس ها سال هاست به فرهنگ عامه و مجموعه های تلویزیونی هم کشیده شده است. یکی از نمونه های شاخص، قسمتی از سریال مشهور بال غربی (The West Wing) است که در آن اعضای یک انجمن نقشه برداری فرضی وارد کاخ سفید می شوند و به مشاوران رئیس جمهور نشان می دهند که چگونه نقشه مرکاتور فکر مردم را نسبت به دنیا وارونه نموده است.
آن سکانس با نمایش شگفتی شخصیت های داستان از تماشای ابعاد واقعی سرزمین ها، به یکی از پربازدیدترین بخش های آموزشی اینترنت تبدیل شد و کنجکاوی میلیون ها نفر را درباره پدیده های پنهان پشت خطوط جغرافیایی برانگیخت؛ رویدادی که شاید نخستین انگیزه فراگیر برای مطالبه اصلاح نقشه های عمومی دنیا در دوران معاصر بود.
پیشنهاد اختصاصی سردبیر (علیرضا مجیدی)
این مقاله مجذوب کننده و جالب بود؟! پس برای خواندن این نوشته های مرتبط کلیک کنید:
- موتسارت دنیای ریاضیات، راز نبوغ ترنس تائو
- چگونه مدیریت تیم کوک ارزش بازار اپل را 20 برابر کرد؟
- موفقیت درمان آزمایشی کلسترول بد با فقط یک بار در سال تزریق به روش کریسپر
- برچسب هوش مصنوعی اینستاگرام؛ چرا عکس های واقعی برچسب جعلی می خورند؟
- نتایج عجیب یک آزمایش متفاوت؛ چرا دانشمندان سوئیسی 2 هزار شورت نخی را به خاک سپردند؟!
- انتشار Audacity 4.0 با ظاهری نو | بزرگ ترین به روزرسانی سال های اخیر